Samen staan we sterk ...

Libelle: 'Amper acht en toch al reuma'

Kathleen Vereecken
20 januari 2007
www.libelle.be

Reuma is een ziekte voor oude mensen, denken we onterecht. Want ook kinderen kunnen erdoor getroffen worden. An Vandeloo vertelt haar verhaal en schreef een kinderboek om steun te bieden aan kinderen met reuma. En die kunnen ze hard gebruiken, want reuma is altijd een beetje oorlog in je lichaam.

Geen mens die aan reuma denkt als een kind of jongere klaagt over pijn in de pols of heup. Gestoten tijdens het spelen of een beetje te ruw tegen de volleybal aangetikt, misschien? En toch overkomt het één kind op duizend. Dat lijkt weinig, maar in België alleen betekent het dat naar schatting 3.000 tot 3.500 kinderen aan reuma lijden.

Reuma is een auto-immuunziekte, wat betekent dat het immuunsysteem lichaamseigen stoffen als vreemd aanziet en tot de aanval overgaat. Zeker voor kinderreuma geldt dat de ziekte zo onvoorspelbaar is als het leven zelf: een kind kan zich op maandag in topvorm voelen en meerennen met zijn vriendjes, en op dinsdag zich stilletjes terugtrekken omdat het te veel pijn heeft.

An Vandeloo (23) schreef ‘Oorlog in mijn lichaam’

An Vandeloo kreeg reuma toen ze acht jaar oud was. En ook al werd ze prima opgevangen door haar omgeving, toch voelde ze dat er iets ontbrak: degelijke informatie over reuma, niet alleen óver maar vooral vóór kinderen en jongeren. Dus ging ze zelf aan de slag en schreef, in nauwe samenwerking met professor Carine Wouters – kinderreumatologe aan het UZ Gasthuisberg -, een erg toegankelijk en rijkelijk geïllustreerd boekje: ‘Oorlog in mijn lichaam’.

An: “Het allereerste symptoom dat ik me herinner is pijn in de linkerheup. Mijn ouders lieten me onderzoeken, er werden foto’s genomen, maar men vond niet meteen de oorzaak. Daarna verdween de pijn weer even mysterieus als ze gekomen was, tot ik ook in andere gewrichten last begon te krijgen. En ditmaal was het erger. Het duurde een hele tijd voor de artsen konden zeggen wat er precies met mij aan de hand was. Je moet weten: het ging toen om systemische reuma, wat betekende dat ik ontstekingen had in zowat al mijn gewrichten. Daarnaast kreeg ik ook uitslag en hoge koorts, twee symptomen die op een heleboel kinderziektes kunnen wijzen. Maar toen viel het verdict toch: ik had reuma.

Het is een ziekte die behoorlijk veel invloed gehad heeft op mijn jeugd. Bijna elke ochtend was – en ben – ik stijf bij het opstaan. Me alleen aankleden was vaak niet evident. Ik kon niet meedoen met de turnles. Ik stak – en dat is vandaag niet anders - ook erg veel tijd in medicatie nemen, op controle gaan bij de kinesist, naar de hydrotherapie. Maar ik heb wél mijn hele schoolcarrière doorlopen, zonder ook maar één jaar te verliezen.
En dan is er natuurlijk nog het sociale aspect, hè. Ik was een heel stil en onzeker kind, precies door het feit dat ik me een buitenstaander voelde. Kinderen kunnen best hard zijn voor elkaar. Mijn klasgenootjes begrepen niet waarom ik de ene dag tikkertje kon spelen, terwijl ik de volgende dag niet kon meeturnen en ook te veel pijn had om rond te rennen. Dat gaat nu eenmaal zo bij reuma: elke dag is anders. Ze geloofden me vaak niet, dachten dat ik komedie speelde. Voor kinderen is de wereld zwart-wit: je kunt iets wél of je kunt iets niet. Ik heb hetzelfde verhaal zo vaak gehoord toen ik kinderen, jongeren en hun ouders interviewde voor mijn boek: het verwijt een komediant te zijn, komt in heel veel verhalen terug. En dat komt hard aan, natuurlijk. Gelukkig ben ik altijd erg goed ondersteund geweest door mijn ouders, fysiek én emotioneel. Mijn moeder hoeft maar even naar mij te kíjken om te zien of ik het moeilijk heb.

Na al die jaren weet ik heel goed wie mijn echte vrienden zijn: diegenen die begrijpen dat ik soms een afspraak moet afbellen, omdat ik teveel pijn heb. Intussen is de systemische reuma overgegaan naar polyartritis: ik heb nu ontstekingen in meer dan vijf van mijn gewrichten. Maar ik probeer me daar zo min mogelijk door te laten tegenhouden om de dingen te doen die ik wil doen. Van mijn stok of rolstoel zal ik pas gebruik maken als het écht niet anders kan, en is dat maar zelden het geval. Door de band genomen zie je bijna alleen aan mijn kleine gestalte dat ik reuma heb: dat is het resultaat van jaren ontstekingen en medicatie tijdens de groei. Mijn hele jeugd lang was ik er, heel idealistisch, van overtuigd dat ik iets belangrijks in de medische wetenschap zou gaan doen later: een wonderlijk medicijn vinden, dat reuma zou genezen, misschien wel! Het is een beetje anders gegaan (lacht). Ik ben ergotherapeute, en ik heb zo mijn eigen manier gevonden om mijn steentje bij te dragen. Toen ik mijn eindwerk moest maken, besloot ik iets te doen aan het gebrek aan degelijke informatie voor kinderen en jongeren. Daaruit is dit boek gegroeid. Ik heb ‘oorlog’ als metafoor gebruikt, omdat het ook écht om een gevecht in je lichaam gaat: de stoute cellen vechten tegen je eigen lichaamscellen. Het is de beste manier om aan kinderen uit te leggen wat een auto-immuunziekte – zoals reuma – is.

Of het schrijven van dit boek deel uitmaakt van mijn verwerkingsproces? Ja, ik denk het wel. Ik ben erg tevreden als ik hier zo voor me zie liggen. Maar ik ben vooral blij dat ik kinderen kan helpen te begrijpen wat er in hun lichaam gebeurt. En dat ik ándere kinderen en volwassenen – zoals ouders en leerkrachten - kan aanzetten tot meer begrip voor een kind met reuma.”

De vele gezichten van kinderreuma

De vaakst voorkomende vorm van kinderreuma is juveniele idiopathische artritis, kortweg JIA genoemd. ‘Juveniel’ slaat op de jonge leeftijd van de patiënt (jonger dan zestien), terwijl idiopathisch (letterlijk: eigen ziekte) verwijst naar het feit dat men niet kan zeggen wat de oorzaak is. In grote lijnen kan kinderreuma in drie hoofdgroepen verdeeld worden.

  • Eén of meer gewrichten (knie, elleboog, enkel…) zijn ontstoken. De ontsteking kan een paar keer terugkomen, maar de vooruitzichten zijn vaak niet slecht. De meeste kinderen herstellen na verloop van tijd, zonder dat hun gewrichten blijvende schade opgelopen hebben. Jammer genoeg gaan sommige kinderen in een later stadium lijden aan een andere reumavorm.
  • Vijf of meer gewrichten zijn ontstoken (polyartritis). Vooral de gewrichten in handen en voeten zijn gevoelig. Met deze vorm van reuma kan het alle kanten uitgaan: sommige kinderen genezen, maar anderen blijven ermee kampen.
  • Vooral jonge kinderen worden getroffen door systemische reuma. Ze hebben dan niet alleen last van ontstoken gewrichten, maar ook van hoge koorts, spierpijn en huiduitslag. Systemische kinderreuma is net zo onvoorspelbaar als polyartritis.

De behandeling

Voorlopig weet men nog niet wat kinderreuma precies veroorzaakt. Erfelijkheid zou niet meteen een rol spelen, maar toch sluiten wetenschappers niet helemaal uit dat onze genen, naast omgevingsfactoren, een invloed kúnnen hebben. En zolang de oorzaak niet bekend is, zijn ook de behandelmethoden beperkt tot het remmen van ontstekingen, het verzachten van de pijn en het ‘in beweging’ houden van het reumapatiëntje.

  • De ontstekingen remmen
    Een ontstoken gewricht zwelt op, voelt warm aan en doet pijn. Door de zwelling zijn reumapatiëntjes vaak ‘stijf’ en hebben ze moeite met het vlot bewegen. Die ontstekingen zijn niet alleen hinderlijk in het leven van alledag, maar kunnen op langere termijn ook blijvende schade toebrengen aan de gewrichten. Op tijd beginnen met ontstekingsremmende medicatie is dus geen luxe, maar een absolute noodzaak.
  • De pijn verzachten
    We zeiden het al: een ontstoken gewricht kan erg pijnlijk aanvoelen, en ook de pijn kan je verlammen in je bewegingen. Als je bij elke stap of om het even welke andere handeling de pijn moet verbijten, dan is de verleiding wel erg groot om stilletjes te blijven zitten. Maar zelfs dan blijft de pijn vaak prominent aanwezig. Soms wordt bijvoorbeeld inslapen of doorslapen moeilijk omdat je lichaam te veel pijn doet. Een kinesitherapeut kan oefeningen geven om de pijn te verminderen. Vaak maakt hydrotherapie deel uit van de behandeling: door oefeningen te doen in een verwarmd zwembad, helpt de opwaartse druk van het water de spieren gemakkelijker te bewegen en worden de gewrichten soepeler. Pijnstillende medicatie is soms nodig, maar ook warme en koude kompressen en goed gedoseerde rustperiodes kunnen helpen.
  • Leren leven met reuma elke dag weer
    Hierbij kan een ergotherapeut een grote rol spelen. Hij of zij leert je hoe je een zo normaal mogelijk leven kunt leiden met reuma en geeft ook erg veel praktische tips, gaande van het juiste schoolmateriaal (welke scharen, pennen enzovoort, zijn het best geschikt) tot en met de kleding.

    Een beetje begrip, graag

    Kinderen met reuma zijn – op hun ziekte na - kinderen als alle anderen. Ze spelen, leren, sluiten vriendschappen, maken ruzie, zijn lief of ongehoorzaam. Maar omdat kinderreuma zo grillig is, waardoor ze de ene dag topfit zijn en de volgende dag geveld worden door een nieuwe ontsteking met bijhorende pijn, kunnen ze vaak op weinig begrip rekenen bij leeftijdgenootjes. De leerkracht kan hierin een belangrijke rol spelen: als die de klas bij het begin van het schooljaar grondig informeert en zélf ook begrijpt dat bepaalde handelingen – zoals het uithalen of opbergen van boeken en schriften – bij een kind met reuma langer duren dan normaal, dan kunnen heel wat misverstanden vermeden worden.

    Alles weten over reuma?

    • Sinds kort bestaat er een uitstekende website voor iedereen die meer wil weten over reuma: www.reumanet.be overkoepelt vijf patiëntenverenigingen, geeft informatie over de ziekte zelf, verstuurt nieuwsbrieven en biedt een forum aan mensen van alle leeftijden (dus ook kinderen) die specifieke vragen hebben of op zoek zijn naar lotgenoten.
      Maar ReumaNet doet nog meer dan dat: twee werkgroepen bekommeren zich specifiek om kinderen en jongeren met reuma. ‘Orka’ is er voor ouders van reumakinderen en –adolescenten. En ‘Jong en reuma’ biedt jongeren de mogelijkheid om bij elkaar te komen en samen dingen te ondernemen of gewoon ervaringen rond hun ziekte uit te wisselen. An Vandeloo begeleidt, samen met een aantal collega’s, de jongerengroep.
    • ‘Oorlog in mijn lichaam’ van An Vandeloo (illustraties: Kristina Rüell) is uitgegeven bij Davidsfonds-Infodok, ISBN 90 5908 189 7, 32 pagina’s, 13,50 euro.
      Naast het verhaal van de achtjarige Lore die reuma heeft, bevat het boekje ook een informatief luik voor jongeren en volwassenen.